Coachvragen voor 'zo ben ik nu eenmaal'

Daar zit je dan als coach. 

Jij wilt best helpen en de ander ziet best in dat het beter kan. Maar ja, zegt hij 'zo ben ik nu eenmaal.' En dan?

Om te beginnen is zo ben ik nu eenmaal vaak een reactie op de situatie of op wat je net zelf gevraagd of gezegd hebt. De vraag is wat deze reactie écht betekent. Wat is de boodschap? Probeer allereerst nieuwsgierig te zijn en daarvoor open te staan. 

En als je allergie de kop op steekt, of de moed je in de schoenen zakt, dan heb je eerst zelf iets te doen als coach natuurlijk.

Maar ervanuit gegaan, dat je echt kan luisteren naar de boodschap, dan start het onderzoek.

Optie 1: ik ben wel zo, maar wil niet zo zijn (verborgen boodschap: help mij te veranderen)

Vragen als "En hoe is dat om zo te zijn?" "Wat voel je daarbij, of wat vind je daarvan?" kunnen helpen om deze boodschap bloot te leggen. En als iemand wel wil veranderen, een last ervaart, maar deze opvatting over zijn identiteit heeft, dan kan je verder gaan met vragen die inzicht geven in de ruimte die er wel is. "Ben je altijd zo? Of alleen in bepaalde situaties, met bepaalde mensen, etc.?' Wanneer wel, wanneer niet? En wat helpt je dan als het wel lukt? Hoe kan je daar meer van krijgen, enzovoort. Die route.

Optie 2: ik ben zo en dat wil ik graag zo houden (verborgen boodschap: respecteer en accepteer mij) 

Als je dit merkt (je kan ernaar vragen, je voelt het meestal aan, en je kan het onderzoeken doordat optie 1 vastloopt), dan voel je meestal ook de onmacht bij jezelf als coach. "Ik wil best promotie maken, maar ik ben nu eenmaal niet zo assertief". Iemand gelooft zelf eigenlijk niet dat het anders zou kunnen en iemand wil niet graag zichzelf veranderen. Belangrijk principe in het coachen is dan dat mensen wel willen veranderen, maar niet willen veranderd worden. Dus blijf open vragen: "zou je wel meer assertief willen zijn (ondanks je opvoeding, genen, ...je 'zijn'), of denk je dat dit niet bij je past?" Waarom wel, waarom niet? En kijk of het gesprek kan gaan over identiteitsvorming en bepaling. Wie bepaalt wie jij bent? Is dat je opvoeders, je genen? Welke invloed heb je zelf? Ben je wel eens anders tegen dingen aan gaan kijken? Tegen jezelf aan gaan kijken? Welk verschil maakte dat? Zou dat ook voor assertiviteit kunnen opgaan op bepaalde manieren? Belangrijk is om er geen discussie van te maken, maar de antwoorden steeds te respecteren. Maar je kan natuurlijk wel uitdagen en onderzoeken: "En als je dit of dat wel veranderd hebt, wat maakt assertiviteit dan zo anders?" Of "Als je nu als volwassen meer vraagt en voor jezelf opkomt dan als kind, wat betekent dat dan voor je uitspraak van zo ben ik nu eenmaal?" Zoals je merkt zijn er wel coachvragen die kunnen helpen, maar is minstens zo belangrijk hoe je ze inzet. 

Wil je nog meer coachvragen? En weten waarom ik denk dat coachvragen ('zinnetjes') maar heel weinig voor je doen als coach? Lees dan 10 frisse coachvragen.

Teamcoaching: 20 frisse coachvragen

Hieronder staan twintig coachvragen die je kan stellen als teamcoach aan een team dat zich wil ontwikkelen. Net als bij persoonlijke coaching geldt natuurlijk dat de effectiviteit van deze interventies geheel bepaald wordt door de timing, de toon, het team dat ze ontvangt, je intentie (of zoals het team die ervaart), enzovoort. De beste interventie is degene die bij jouw persoonlijke stijl past, geloofwaardig is, en die aansluit bij waar het team zich bevindt, c.q. de ontwikkeling die ze willen maken. 

De vragen hebben steeds als uitgangspunt dat je gedrag IN de groep bespreekt, als zijnde VAN de groep en niet van een individu. Je beschouwt de groep dus als een systeem. Zo met een groep omgaan, is geïnspireerd door de theoretische stroming van het systeemdenken. 

In essentie helpt teamcoaching een groep mensen om zich meer als groep verantwoordelijk te voelen -  voor elkaar en voor het gezamenlijke resultaat. Dat levert bijvoorbeeld op dat afspraken efficiënt worden gemaakt en nageleefd, dat je irritaties voorkomt of soepel uitpraat en dat je onderlinge verschillen kent en benut. Zo benutten teams hun volle potentieel.

Onderstaande coachvragen maken groepsdynamiek meer bewust en bespreekbaar.

1. Hoe jullie met elkaar praten, gaan jullie zo je resultaat halen?

2. Zijn er ook dingen waar jullie het wel over eens zijn?

3. Wat zouden jullie van elkaar willen? (zodat het beter loopt)

4. Waar hebben jullie het nou écht over?

5. Kan je zien wat het effect is op persoon x van dat gedrag?

6. Geldt dat voor iedereen: en zo ja, willen jullie daar afspraken over maken? 

7. Jullie kracht is…, wat is jullie leerpunt?

8. Ik voel me geneigd de planningcoördinatie over te pakken: wat doen jullie, dat maakt dat ik dit voel?

9. Ik krijg hier een slecht gevoel van, jullie?

10. Wat ik zie is…gaat dat helpen jullie doel te bereiken?

11. Als jullie klanten jullie zo zouden zien, wat zouden ze dan vinden?

12. Hoe krijgen jullie als groep het voor elkaar dat er geen besluit genomen kan worden?

13. Hoe krijgen jullie als groep het voor elkaar dat er 4 mensen niet mee lijken te doen?

14. Het valt me op dat de leidinggevende hard werkt en veel stuurt, is dat herkenbaar?

15. Willen jullie dat ook zo? Wat is het effect op jullie?

16. Persoon X zegt ‘bladiebla’: hoe is dat voor jullie om dat te horen?

17. Ik zie veel aanval en verdediging: hoe helpt dit jullie om je doel te bereiken? Wat hebben jullie nodig van elkaar?

18. De wijze waarop jullie omgaan met zondebokje, zal dat hem uitnodigen of helpen om een stap te zetten?

19. Oké, dus ik hoor dat je last hebt van…, wat heb je nodig van de ander? (naar behoefte achter de frustratie vragen in plaats van in te gaan op de frustratie en verwijt)

20. Zijn jullie nu tevreden met het verkregen resultaat? Wat is er anders? Hoe kunnen jullie dit blijven doen?

Succes met je volgende teamsessie!

Wil je nog meer weten over teamdynamiek bij verandering? Kijk dan eens op www.ondersteen.nl/teamcoaching

"Kom op je kan het!" coaching

Een paar jaar geleden was ik tegelijk met Marco van Basten bezig met coaching. Maar dan heel anders. Marco was er met de Nederlandse selectie in hetzelfde hotel om te trainen voor het EK. Eerlijk gezegd stond hij vooral aan de zijlijn te beschouwen hoe zijn spelers het deden bij de proeftraining, maar toch, af en toe werd er 'gecoacht'. En al helemaal door zijn mede trainers. Die riepen, moedigden aan en drilden zo onze jongens tot hogere prestaties.

Zelf was ik in dat hotel om een driedaagse training Coachtechnieken te geven. Gek genoeg heet het allemaal coaching, maar vraagt het toch heel andere dingen om effectief te zijn. Wie in coaching 'kom op je kan het' roept tegen de ander, moet zich afvragen waarom hij dat eigenlijk doet. Voor de eigen behoefte (fijn vinden om te helpen, steunen?). Of omdat de ander het gevoel oproept, dat een beetje ondersteuning geen kwaad kan? In beide gevallen, en vaak komen ze tegelijk voor, doe je de gecoachte uiteindelijk geen echte dienst. Je leert hem niet zelf leren.

Natuurlijk, het voelt goed om te geven als coach. En het voelt goed als gecoachte om te krijgen. Iemand die twijfels heeft, geen vertrouwen voelt, vindt het meestal heerlijk als een ander wel dat vertrouwen heeft. De vraag is dan alleen wel wat de geleerde les is. Misschien is dat wel 'ik kan het niet alleen', of 'ik heb een ander nodig om mij zekerder te gaan voelen'. En op onbewust niveau: 'zie je wel ik kan dit niet, weet dit niet, etc.' Onderzoek heeft dit effect zelfs aangetoond. Ze vroegen mensen met weinig zelfvertrouwen om elke ochtend voor de spiegel te staan en tegen zichzelf te roepen 'kom op, je kan het tijger. Je bent een topper!'. Een gedeelte van de groep kreeg niet deze opdracht. Na afloop van de proef bleken de mensen die zichzelf steeds moed in hadden gesproken eerder minder dan meer zelfvertrouwen te hebben gekregen. De opdracht was een constante reminder geweest dat ze zich eigenlijk onzeker voelden. Het hoofd zei A, maar het hart zei B. En zo gaat het ook vaak in coachgesprekken.

In de transactionele analyse noemen ze dit de dramadriehoek. Redders en aanmoedigers, roepen slachtoffergedrag op. En kwetsbaren roepen troost op. En zou houd je elkaars positie in stand, net zo lang tot er iemand denkt: en nu ga ik aanklagen, want dit frustreert. Meestal is dat zelfs de coach die het opgeeft...

Hoe dan wel? De volgende keer als je de neiging hebt om te roepen 'kom op je kan het!', onderzoek eens waarom jij die neiging hebt en maak hier dan open en eerlijke feedback van. Vanuit vertrouwen - echt vertrouwen - dat een andere volwassene verder kan en zal komen door eerlijk feedback te horen. Geen censuur, geen verhulde troost, maar wel oprecht vertrouwen. Natuurlijk is dit makkelijker gezegd dan gedaan en valt er nog meer over te zeggen. Dat heb ik ook in het artikel een systeemcoach is een O.E.N.gedaan.

Maar deze blogpost stopt nu, want ik weet het zeker: kom op je kan het!

Parabels: de gecoachte trekt zelf conclusies

Parabels vind ik een prachtige manier om iemand zelf de boodschap voor zijn eigen leven of vraag te laten vinden.

Het paard
Een boer heeft een paard en dat loopt weg. Iedereen in het dorp zegt: dat is jammer. De man zegt: we zullen zien.
Het paard van de boer komt terug, samen met een wild paard. Iedereen: dat is mazzel! De man: we zullen zien.
De zoon van de boer gaat op het wilde paard rijden en breekt zijn been. Iedereen: dat is pech! De man: we zullen zien.
Een week later komen soldaten jonge mannen in het dorp halen om te vechten. De zoon hoeft niet mee, vanwege zijn gebroken been.
Pech of geluk?

De vrouw
Twee monniken lopen te wandelen op weg naar hun klooster en komen bij een beekje. Daar staat een vrouw in een prachtige jurk. Zij durft het beekje niet over te steken, omdat haar jurk dan nat zal worden en kijkt de monniken vragend aan. Wat kan ze doen? Een van de monniken biedt haar aan dat zij op zijn rug klimt, zodat hij haar naar de overkant kan brengen. Zo gezegd, zo gedaan. De vrouw komt droog aan de overkant en ze zeggen gedag. in stilte vervolgen de monniken hun tocht naar het klooster. Bij het klooster aangekomen ziet de monnik die de vrouw droeg dat de andere monnik boos kijkt en vraagt wat er is. De andere monnik zegt:"hoe kon je dat nu doen? Je weet toch dat wij geen vrouwen mogen aanraken?! Je hebt je gelofte gebroken." Waarop de andere monnik antwoord: "Ik heb die vrouw weer neergezet toen ik aan de overkant was, zo te horen draag jij haar nog steeds op je rug."

De visser
Op een middag ligt een visserman heerlijk op zijn rug op het strand naast zijn gammele en oude bootje. Er komt een miljonair voorbijlopen die de visser ziet liggen en een gesprek begint. "Waarom lig je hier op het strand, het is nog maar middag, je kan nog veel meer vis vangen." De visser: "Waarom zou ik meer vis willen vangen?". "Nou, dan kan je de extra verkoop gebruiken voor het opknappen van je bootje en dat vist een stuk fijner en beter." "Waarom zou ik dat willen?". "Als je nog meer vist op één dag, dan kan je op een gegeven moment een leerling in dienst nemen die je helpt." "Waarom zou ik dat willen?" "Met de hulp van je leerling heb je nog meer vangst en verkoop, waardoor je een tweede boot kan kopen, met nog een leerling en dan gaat het hard." "Waarom zou ik dat willen?" "Je zal zien, dat je voor je het weet, niet meer zelf mee hoeft om te vissen, dan komt de vangst vanzelf binnen en kan je leuke dingen doen." Waarop de visser de man glimlachend aankijkt en zegt: "Maar dat doe ik nu toch al?"

Waar doe jij het allemaal voor in de toekomst of het verleden?

10 frisse coachvragen

"Ik wil leren de juiste vragen te stellen", of een variant daarop is vaak het leerdoel van mensen die bij mij een coachtraining volgen. De juiste vragen bestaan niet, is mijn stelling. Standaard coachzinnetjes als 'wat doet dat met je?' en 'wat denk je zelf?' zijn heel soms nog wel behulpzaam, maar veel meer hangt het af van de timing, de toon, de intentie, de vraag van de gecoachte etcetera of zo'n zin nu echt wat toevoegt aan het leren van de ander.

Dat gezegd hebbende, deel ik toch wat leuke vragen die ik heb verzameld, en die leuk kunnen werken als de basisvaardigheden van de coach al gelegd zijn.

1. Start van het gesprek: als de coach vraagt: 'hoe kan ik je helpen?' dan ligt de bal meteen bij de coach! Leuke alternatieven, die de gecoachte iets meer activeren, zijn: "waar wil je straks een antwoord op hebben", "wat wil jij onderzoeken?", "waar wil jij aan werken?" etc.
2. "Wie zou je zijn zonder die gedachte?". Deze is van Byron Katie en wel aardig, omdat gedachten vaak vervlochten zijn geraakt met mensen hun identiteit.
3. In plaats van het cliché 'wat denk je zelf?': "heb je al een idee in welke richting het zit?', 'wat weet je al hierover/over jezelf -dat hiermee te maken heeft?'
4. "Wie is je idool?" en daarna "Hoe zou het aanpakken?". Varianten hierop: "hoe zou een senior/professional, etc dit aanpakken?"
5. In plaats van het cliché, 'wat doet dat met je?', bv. 'voel je dat ook in je lijf? (is soms voor mannen wat concreter), of 'en wat gebeurt er vervolgens dan met jou? Wat is je neiging/impuls?"
6. "Hoe zou het zijn als je met een toverstokje alles kon veranderen? Vragen dan naar concreet gedrag en reacties. Dit kan een omweg manier zijn om mensen zelf concreet verbetergedrag te laten bedenken en positieve motivatie op te wekken.
7. Uit het oplossingsgericht coachen: "Hoe tevreden was je over de vorige keer dat je hiermee zat/tegenaan liep - cijfer". Wat hielp je al om het CIJFER te maken? Wat is er nog nodig om het CIJFER hoger te maken?

Niet alle zinnen, zijn even 'anders' merk ik, maar een leuke titel is ook handig, en ik wil even aan die 10 komen...

8. In plaats van 'waar komt dat vandaan?' (eindeloos zoeken naar verklaringen, waar je vervolgens niets meer aan kan veranderen), vraag eens: 'wat wil je hier NU mee, als volwassen vrouw/man? of 'wat maakt dat je ook in het heden hier nog last van hebt?' of iets dergelijks.
9. Als er een stilte of een doodlopend punt in het gesprek komt: 'welke vraag zou nu iets toevoegen/je verder helpen?' (Zet de geoachte lekker aan het werk)
10. Einde van het gesprek, in plaats van 'wat ga je nu doen?' of 'wat vond je belangrijk/nieuw/goed in dit gesprek?' (prima vragen overigens). Vraag eens: 'wat ga je vanaf nu laten?', 'waarom is dit gesprek nog niet af?' of 'met wie ga/kan je hierover verder praten tussen onze gesprekken in? (activeren van het zelf leren tussen gesprekken door)

Zomaar wat zinnnetjes. Zoals gezegd staat of valt alles met de vraag of de coach aansluit bij de echte vraag, er écht open in staat, non-verbaal uitstraalt, enzovoorts.