Leiderschap bij verandering bestaat niet

You can lead a horse to the water, but you can't make it drink. Gedragsverandering vraagt iets van mensen, voornamelijk dat ze bereid zijn om hun comfortzone te verlaten. De zone van gedrag dat ze kennen, vertrouwen, voorspelbaar is, waar ze opvattingen over hebben die dat gedrag ondersteunen. Dat gedrag is niet alleen verankerd in onze gedachten (opvattingen, normen), maar vooral in onze automatismes en emoties. Probeer maar eens je armen over elkaar te kruizen, met die arm boven die normaal onder zou zijn. Het voelt niet goed. En zodra je niet meer bewust met het experimentje bezig bent, zal de bovenste arm weer naar onder schieten. Zo werkt het ook een beetje met leiderschap. Leiders hebben een rol zeker: ze kunnen voorbeeldgedrag laten zien, ze kunnen uitleggen en ze kunnen bevragen. Ze kunnen ook spiegelen, feedback geven.

En dan is de ander aan zet. Om de verandering duurzaam te laten worden is een intrinsieke motivatie nodig om stap voor stap, steeds weer die drempel van het onwennige over te gaan, net zo lang tot het vertrouwder voelt dan het oude gedrag. De nieuwe hersengroef moet vlotter worden dan de oude platgereden vierbaans snelweg in de hersenpan. Dat kan een ander niet voor je doen. Een leider kan vertellen over het water, kan het water laten zien, kan zelfs aanmoedigen met harde of zachte dwang even wat te drinken. Maar als alles in het bewustzijn (hart, hoofd, lijf) van de ander schreeuwt dat drinken gevaarlijk is, dan zal er op den duur weinig gedronken worden. 'Drinken' staat bij organisatieverandering gelijk aan 'anderen aanspreken', 'ondernemender worden', 'nieuwe taken leren' of andere gedragsverandering.

Bij verandering die slaagt, zijn het de medewerkers die ieder voor zich leiderschap tonen. De manager die erkent hoe moeilijk veranderen van het eigen gedrag, vertoont ook leiderschap: door te volgen. En dan te bieden wat nodig is.

Parabels: de gecoachte trekt zelf conclusies

Parabels vind ik een prachtige manier om iemand zelf de boodschap voor zijn eigen leven of vraag te laten vinden.

Het paard
Een boer heeft een paard en dat loopt weg. Iedereen in het dorp zegt: dat is jammer. De man zegt: we zullen zien.
Het paard van de boer komt terug, samen met een wild paard. Iedereen: dat is mazzel! De man: we zullen zien.
De zoon van de boer gaat op het wilde paard rijden en breekt zijn been. Iedereen: dat is pech! De man: we zullen zien.
Een week later komen soldaten jonge mannen in het dorp halen om te vechten. De zoon hoeft niet mee, vanwege zijn gebroken been.
Pech of geluk?

De vrouw
Twee monniken lopen te wandelen op weg naar hun klooster en komen bij een beekje. Daar staat een vrouw in een prachtige jurk. Zij durft het beekje niet over te steken, omdat haar jurk dan nat zal worden en kijkt de monniken vragend aan. Wat kan ze doen? Een van de monniken biedt haar aan dat zij op zijn rug klimt, zodat hij haar naar de overkant kan brengen. Zo gezegd, zo gedaan. De vrouw komt droog aan de overkant en ze zeggen gedag. in stilte vervolgen de monniken hun tocht naar het klooster. Bij het klooster aangekomen ziet de monnik die de vrouw droeg dat de andere monnik boos kijkt en vraagt wat er is. De andere monnik zegt:"hoe kon je dat nu doen? Je weet toch dat wij geen vrouwen mogen aanraken?! Je hebt je gelofte gebroken." Waarop de andere monnik antwoord: "Ik heb die vrouw weer neergezet toen ik aan de overkant was, zo te horen draag jij haar nog steeds op je rug."

De visser
Op een middag ligt een visserman heerlijk op zijn rug op het strand naast zijn gammele en oude bootje. Er komt een miljonair voorbijlopen die de visser ziet liggen en een gesprek begint. "Waarom lig je hier op het strand, het is nog maar middag, je kan nog veel meer vis vangen." De visser: "Waarom zou ik meer vis willen vangen?". "Nou, dan kan je de extra verkoop gebruiken voor het opknappen van je bootje en dat vist een stuk fijner en beter." "Waarom zou ik dat willen?". "Als je nog meer vist op één dag, dan kan je op een gegeven moment een leerling in dienst nemen die je helpt." "Waarom zou ik dat willen?" "Met de hulp van je leerling heb je nog meer vangst en verkoop, waardoor je een tweede boot kan kopen, met nog een leerling en dan gaat het hard." "Waarom zou ik dat willen?" "Je zal zien, dat je voor je het weet, niet meer zelf mee hoeft om te vissen, dan komt de vangst vanzelf binnen en kan je leuke dingen doen." Waarop de visser de man glimlachend aankijkt en zegt: "Maar dat doe ik nu toch al?"

Waar doe jij het allemaal voor in de toekomst of het verleden?